Çocuğunuzun Bitmek Bilmeyen Endişelerinin Arkasındaki Beyin Modeli

Çocuğunuzun Bitmek Bilmeyen Endişelerinin Arkasındaki Beyin Modeli

Çevresinde her şey yolunda olsa bile çocuğunuzun zihni neden rahatlamasına izin vermez? Peki biz de bir çocuk değil miyiz?

Anahtar Noktalar:

Aşırı düşünen çocukların çoğu bunu bilerek zorluk çıkarmak ya da dramatik olmak için yapmaz.

• Bir ebeveyn olarak hedef, "çocuğunuzun endişelenmeyi bırakmasını sağlamak" değildir.

• Endişeleri birer emir değil, sadece birer sinyal olarak yeniden çerçevelemek çocukların daha sakin hissetmesine yardımcı olur.

Bana ulaşan birçok ebeveyn gibiyseniz, aşırı düşünen (overthinking) bir çocuğa sahip olmanın ne kadar zorlayıcı olabileceğini bilirsiniz. Okulu, akranlarının kendileri hakkındaki algılarını ve henüz gerçekleşmemiş pek çok şeyi aşırı düşünürler. Daha geçen gün, aşırı düşünme döngüsüne hapsolmuş 11 yaşındaki James [ismi değiştirilmiştir] benimle şunu paylaştı: "Beynim mutlu olmama izin vermiyor. Kötü şeylerin henüz gerçekleşmediğini biliyorum ama sürekli gerçekleşeceklerini düşünmekten kendimi alamıyorum." ### Aşırı Düşünme ve Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB)

Daha ileri gitmeden önce, Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) ile günlük aşırı düşünme arasındaki farkı netleştirmek isterim. Aşırı düşünme, bir çocuğun düşünceleri kafasında sürekli tekrar oynatmak gibi endişe döngülerine yakalanmasıyla gerçekleşir; ancak uygun bir ebeveyn rehberliğiyle genellikle bu döngülerden uzaklaşabilirler. OKB ise, korkutucu düşüncelerin o kadar bunaltıcı ve kontrol dışı hissettirmesidir ki, çocuk sadece yeniden iyi hissedebilmek için belirli eylemleri veya ritüelleri (kompulsiyonları) yerine getirmek zorunda kalır.

Aşırı Düşünme, Sahte Bir Korunma Hissinden Kaynaklanır

Çocuklar aşırı düşündüğünde, ebeveynlerin kafalarını kaşıyıp verdikleri güvencelerin (reassurance) neden işe yaramadığını merak ettiklerini sıkça görürüm. Ya da bu güvenceler işe yarıyor gibi görünse bile, aşırı düşünen çocukların zihninde etkisi çok çabuk kaybolur. Ebeveynlere, aşırı düşünmenin aslında düşüncelerin kendisinden ziyade bilişsel bir kalıp (pattern) olduğunu açıklarım.

Aşırı düşünen bu çocuklar kasıtlı olarak zorluk çıkarmaya ya da dramatik olmaya çalışmıyorlar. Bunu yapıyorlar çünkü sinir sistemleri, tetikte kalmanın rahatlamaktan daha güvenli olduğuna dair sinyaller gönderiyor. Geçenlerde endişeli bir ebeveyne açıkladığım gibi: Çocuğunuzun beynini, tehlike işaretlerini tarayan bir duman dedektörü gibi düşünün. Bu alarm bir kez hassaslaştığında, çok daha kolay tetiklenir. Ve siz bir ebeveyn/koç olarak onlara talimat vermediğiniz sürece genellikle kendi kendine kapanmaz.

"Sadece Endişelenmeyi Bırak" Demek Neden Ters Teper?

Çocuğunuza endişelenmeyi bırakmasını söylediğinizde, amigdalaları aktif olduğu için bunu bir teselli kaynağı olarak algılayamazlar. Bunun yerine duydukları şey risk, hatta "Tehlike, Tehlike, Tehlike!" mesajıdır. Bu davetsiz düşünceleri uzaklaştırmaya çalıştıklarında, düşünceler genellikle daha yüksek bir sesle geri döner.

Çocuğunuzun Kaygılı Düşüncelerle Olan İlişkisini Değiştirmek

Ebeveynler, çocuklarına kaygılı düşünceleriyle olan ilişkilerini değiştirmeleri için koçluk ettiklerinde, çocukların duygusal olarak daha iyi hissettiklerini defalarca gözlemledim. Bununla kastettiğim, çocuk için o an ne olduğunu isimlendirmektir; örneğin, "Beynin şu anda seni korumaya çalışıyor" gibi bir şey söylemektir. Endişeleri bu şekilde yeniden çerçevelediğinizde (reframe), çocuğunuzun düşüncelerini birer emir değil, sadece birer sinyal olarak görmesine yardımcı olursunuz.

Ailelerle yürüttüğüm çalışmalarda ve "Freeing Your Child From Overthinking" (Çocuğunuzu Aşırı Düşünmekten Özgürleştirmek) adlı kitabımda bu süreci, çocuğun zihinsel hayatta kalma modundan çıkmasına yardımcı olmak olarak tanımlıyorum. Şunu önemle vurguluyorum: Amaç, "çocuğun" endişelenmeyi bırakmasını sağlamak değildir. Aksine, çocukların endişelerine itaat etmek zorunda hissetmek yerine, onlara sadece fark ederek yaklaşmalarını sağlamaktır.

Beden Harika Bir Yeni Başlangıç Yaratır

Bedene, özellikle de nefese odaklanmanın, sıkışmış ve gerilmiş bir sinir sisteminin tutuşunu gevşetmeye yardımcı olduğu uzun zamandır bilinmektedir. Her yaştan çocuk, ofisimde kendilerini topraklamak (grounding), merkezlenmek ve böylece düşüncelerini daha esnek hale getirmek için karın nefesi (belly breathing) pratiği yapıyor.

Şunu söylemeye çalışıyorum: Sezgisel olarak ters görünse de, çocukların nasıl daha iyi düşünebileceklerine dair daha fazla mantığa ihtiyaçları yoktur. Bunun yerine, daha regüle bir nefes kadar temel bir şeye güvenmeyi öğrenmekten gelen, daha sakin bir iç ortama ihtiyaçları vardır.

Son Söz: Sakinleşmek ve Yeniden Çerçevelemek İşe Yarar

Spora, dansa veya müzik derslerine gitmek çocuğunuzun o becerilerini nasıl geliştiriyorsa; onların nefes pratiği yapması —ve sizin de onların endişelerini emirler değil, sinyaller olarak yeniden çerçevelemelerine yardımcı olma pratiği yapmanız— kendilerini çok daha özgür ve duygusal olarak daha hafif hissetmelerini sağlamada uzun bir yol kat edecektir.